مقالات
مدیریت گله‌های شیری در پاییز
فصل پاییز در اقلیم‌های عمده دامپروری ایران (نظیر دشت قزوین، اصفهان، فارس و خراسان) با یک ویژگی بارز شناخته می‌شود.
دامنه نوسان دمایی شدید میان روز و شب (تا بیش از ۱۵ الی ۲۰ درجه سانتی‌گراد) همراه با کاهش تدریجی ساعات روشنایی. خروج از فاز تنش گرمایی تابستانه و ورود به شرایط آب‌وهوایی ناپایدار پاییزی، در صورت عدم اتخاذ تمهیدات مدیریتی دقیق، می‌تواند به طغیان بیماری‌های تنفسی، کاهش ماده خشک مصرفی (DMI) و افت تولید در گله‌های پرتولید هلشتاین منجر شود [۱].
۱. مدیریت نوسانات دمایی و دینامیک تهویه بهاربندها
بزرگ‌ترین خطای مدیریتی در اوایل پاییز، بستن زودهنگام و کامل پرده‌ها و منافذ بهاربندها از ترس سرمای شبانه است. این اقدام سریعاً منجر به تجمع رطوبت، گاز آمونیاک () و پاتوژن‌های معلق در هوا می‌شود [۲].
- کنترل رطوبت نسبی: گاو هلشتاین به سرما بسیار مقاوم‌تر از هوای گرم و مرطوب و بدون جریان است. حفظ رطوبت نسبی زیر ۶۵ تا ۷۰ درصد در بهاربند و سالن‌های استراحت اولویت نخست است.
- تنظیم پرده‌های جانبی (Curtain Management): پرده‌ها باید در ساعات میانی روز برای تسهیل جریان طبیعی هوا باز باشند و در ساعات انتهایی شب تا پیش از طلوع آفتاب به اندازه مهار کوران مستقیم باد روی بدن دام تنظیم شوند؛ نه اینکه تهویه به صفر برسد.
- خشکی بستر: با خنک‌تر شدن هوا، سرعت تبخیر رطوبت از بستر کاهش می‌یابد. افزایش دفعات تسطیح (چنگک‌زنی) کودریز و شارژ به‌موقع مواد بستر (خاک‌اره یا کود خشک بازیافتی) برای حفظ آسایش دام (Cow Comfort) و مهار ورم پستان محیطی ضروری است [۳].
۲. حفاظت از گوساله‌دانی و کنترل کمپلکس تنفسی (BRD)
گوساله‌های شیرخوار و تازه‌ازشیرگرفته، آسیب‌پذیرترین گروه در برابر شوک دمایی پاییز هستند. افت دمای شبانه باعث هدایت انرژی شیر یا استارتر به سمت حفظ دمای بدن به جای رشد اسکلتی و تقویت سیستم ایمنی می‌شود [۴].
- استفاده از جلیقه گوساله (Calf Jackets): در شب‌هایی که دما به زیر ۱۰ تا ۱۲ درجه سانتی‌گراد می‌رسد، به‌ویژه در سه هفته اول زندگی، استفاده از کت‌های گرم و خشک توصیه می‌شود.
- پوشش عمیق کاه (Nesting Score): بستر گوساله‌دانی باید به اندازه‌ای از کاه تمیز و خشک انباشته باشد که در حالت خوابیده، پاهای گوساله کاملاً پوشانده شود (امتیاز لانه‌گزینی ۳).
- پایش سلامت ریه و واکسیناسیون: اجرای پروتکل‌های واکسیناسیون داخل‌بینی (Intranasal) علیه ویروس‌های BRSV و PI3 در کنار پایش دمای رکتوم گوساله‌های بی‌حال، بروز پنومونی پاییزی را به حداقل می‌رساند [۵].
۳. مدیریت تغییر منبع خشبی و ورود سیلاژ ذرت جدید
پاییز مقارن با پایان فرآیند سیلو کردن ذرت علوفه‌ای در اکثر مناطق کشور است. تغذیه زودهنگام سیلاژ تازه خطرات جدی گوارشی به همراه دارد:
- دوره تخمیر کامل: سیلاژ ذرت دست‌کم به ۴۵ الی ۶۰ روز زمان برای تکمیل تخمیر بی‌هوازی و تثبیت اسید لاکتیک نیاز دارد. استفاده از سیلاژ نارس باعث افت اشتها و نوسان pH شکمبه می‌شود [۶].
- قابلیت هضم نشاسته (): نشاسته سیلاژ تازه در شکمبه قابلیت هضم کمتری نسبت به سیلاژ مانده دارد، زیرا شبکه پروتئینی اطراف دانه‌های نشاسته هنوز کاملاً شکسته نشده است. بنابراین بالانس مجدد کنسانتره و پایش درصد نشاسته مدفوع در هفته‌های ابتدایی جابه‌جایی سیلو حیاتی است.
- کنترل مایکوتوکسین‌ها: رطوبت‌های پاییزی و شرایط باز شدن سطح مقطع سیلوها می‌تواند رشد قارچ‌ها را تسریع کند. استفاده از توکسین‌بایندرهای چندجزئی با طیف اثر بالا در این دوره الزامی است [۷].
۴. جدول چک‌لیست مدیریتی پاییز در دامداری صنعتی
| حوزه عملیاتی | اقدام کلیدی | شاخص ارزیابی هدف |
|---|---|---|
| تهویه بهاربند | مدیریت پلکانی پرده‌ها و حفظ سرعت باد آرام بدون کوران | غلظت آمونیاک و خشکی کامل سطح فری‌استال |
| گوساله‌دانی | پوشش عمیق کاه گندم و خوراک‌دهی شیر با دمای | میانگین افزایش وزن روزانه (ADG) بالای ۸۰۰ گرم |
| تغذیه گاوهای شیری | ترخیص تدریجی سیلو طی ۲ هفته (مخلوط سیلوی قدیم و جدید) | حفظ چربی شیر بالای ۳.۴٪ و عدم وقوع اسیدوز تحت‌حاد |
| بهداشت پستان | به‌کارگیری تیت‌دیپ‌های دارای نرم‌کننده بیشتر (Emollients) | پیشگیری از ترک‌خوردگی سرپستانک ناشی از باد خشک سرد |
مراجع علمی (References)
- Armstrong, D. V. (1994). Heat stress and cold stress interactions with management in dairy cattle. Journal of Dairy Science, 77(7), 2044-2050.
- Bickert, W. G. (2000). Ventilation systems for dairy housing during seasonal transitions. Applied Engineering in Agriculture, 16(4), 455-460.
- Cook, N. B., & Nordlund, K. V. (2009). The influence of the environment on dairy cow behavior, claw health and herd lameness. The Veterinary Journal, 179(3), 360-369.
- Roland, L., et al. (2016). Calf rearing environments: Impact of housing and climate on calf welfare and respiratory health. Animals, 6(6), 37.
- McGuirk, S. M., & Peek, S. F. (2014). Timely diagnosis and management of bovine respiratory disease in dairy calves. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice, 30(2), 337-353.
- Kung, L., et al. (2018). Silage review: Interpretation of chemical, microbial, and organoleptic characteristics of proper corn silage fermentation. Journal of Dairy Science, 101(5), 4020-4033.
- Whitlow, L. W., & Hagler, W. M. (2005). Mycotoxins in dairy cattle: Occurrence, toxicity, and prevention. Journal of Animal Science, 83(suppl_1), E219-E248.
- بازدید: 11
